گذری واثری - بخش سوم

گفته اند: « اگر عمر وی بر نوشته های وی تقسیم گردد برای هر روز از عمر وی چهل صفحه می رسد» .

او دائرة المعارف اسلامی بود،کتابخانهء مستقر در یک مغز بود،هیچ کتابخانه ی معتبری از کتب وی خالی نیست.

او مفسر،محدِّث،اصولی،فقیه،مؤرخ،جغرافیه دان،ادیب،شاعر بود، بلکه سرامدِ اقرانِ خود در این فنون بود.

به زیارت قبر امام جلال الدین سیوطی رحمه الله مشرف شدم.

جلال الدین عبدالرحمن بن ابی بکر السیوطی الخضیری در ماه رجب سال 849 هجری مصادف با 1445 میلادی در قاهره تولد یافته است،و در 19 جمادی الاولی سال 911 هجری مصادف با 20اکتوبر 1505 میلادی وفات یافته است.

سیوطی که منسوب به ولایت اسیوط مصر هست فرزند یک عالم بود،شش ساله بود که پدرش وفات کرد اما فضل الهی باعث شد تا دوستان پدرش اورا از آفت یُتم نجات دهند وبر مَسندِ علم بنشانند، علامّه کمال ابن الهمام حنفی از جمله کسانی است که یدِ طولای در تربیت وپرورش سیوطی داشته است، اما با وصف این همه تأثیر وتأثر می بینیم که سیوطی از بزرگان مذهب شافعی است و ابن الهمام از بزرگان مذهب حنفی است.

سیوطی شهرهای مختلف در مصر وشام ویمن وهند وحجاز به غرض تعلیم وتحصیل سفر کرد، او در عصری زندگی می کرد که سرزمین های مسلمان آفت های بزرگی را پشت سر نهاده بودند و مدارس وخانقاه های بسیار تأسیس گردیده بود اما منهج درسی در آن مدارس دیگر آن استقلالیت فکری و تلاش فقهی قرن اول ودوم وسوم وچهارم هجری را نداشت،تمرکز بر حواشی ها وتعلیقات و شرح نویسی در فنون نحو وصرف و علوم آلت جای وضع کتب مقاصد و علوم عقلی نافع را گرفته بود. واین مصادف با همان دورهء بود که اروپا در بابت دانش آغاز به ترک دورهء قرون وسطی کرده بود.

عموماً،کسانی مانند سیوطی نقش عمده در توسعهء دائرهء علوم ایفا کردند،بعضی از علومی که سیوطی به ان پرداخته است از مباحث جامعه شناسی محسوب میگردد.

سیوطی نزد علماءِ بزرگی زانو زد واز آنان اندوخت، از اساتید وی جلال الدین محلی میباشد، وی را بخاطر که زادگاه وی منطقهء محله در اطراف قاهره است محلی نامیدند.محلی نیم تفسیر جلالین را از سورهء کهف تا سورهء والناس نوشت ولی قبل از اتمام در سال 864 به عمر هفتادو سه سالگی به رحمت حق پیوست، سیوطی با نوشتن از سورهء بقره تا سورهء کهف کار استاد خود را تکمیل کرد به همین سبب انرا تفسیر جلالین میگویند،یعنی تفسیر هردو جلال.

نقل میکنند که جلال الدین محلی در چهل سال تفسیر خود را نوشت وسیوطی در چهل روز ان را نوشت والله اعلم.

از اساتید وی همچنان امام بزرگ حافظ ابن حجر عسقلانی میباشد، همچنان از اساتید وی الاقصرائی حنفی وعز الدین حنبلی میباشد.

از اساتید سیوطی زنان عالمه هم بودند،چنانکه سیوطی اسامی بعضی آن زنان را با کمال حرمت نام میبرد ومیگوید: نزد آسیه بنت جارالله ابن صالح ونزد کمالیه بنت محمد الهاشمیه، ونزد امّ هانی بنت ابی الحسن ونزد ام الفضل بنت محمد المقدسی درس آموختم واز بعضی آنان علم حدیث را فرا گرفتم.

سیوطی در عصر خود و در عنفوان جوانی مواجه حسادت و یا سوء تفاهم بعضی اقران خود شد که آنان نیز علمای فاضلی بودند امثال برهان الدین کرکی وعلاّمه قسطلانی و حافظ شمس الدین سخاوی صاحب کتاب معروف الضوء اللامع،که میان اینها ومخصوصا سخاوی وسیوطی رد نویسی بسیار بود،جالب است که محور این اختلاف دعوای ملکیت فکری بوده است، اختلافات ذات البینی این علماء باعث شد تا سیوطی برنجد و کاملاً ساحت درس وتدریس را برای مخالفین خود ترک کند و گوشهء عزلتی را در کنار رود نیل واقع در قاهره بحیث مسکن انتخاب کند و آنجا رسالهء بنام " التنفیس فی الإعتذار عن ترک الافتاءِ والتدریس" بنویسد.

بعضی رقبای وی به اشتباه خود پی بردند و بعد از فراق وی دانستند که چه گوهری را از دست داده اند،قسطلانی پای پیاده به مسکن سیوطی رفت وعذر جویی کرد تا سیوطی عزلت را ترک گوید وبه میدان تدریس برگردد، اما سیوطی گرچند از رنجش خود برگشت اما از عزلت برنگشت وبدین ترتیب 45 سال عمر باقیماندهء خود را در آن مسکن وکنار دریا وقف مطالعه و تألیف کرد.نوشته های وی در حیاتش نسخه برداری می شدند.

وی در عمر خود شاهد سلطنت سیزده سلطان بوده است که همه را شهپر شهباز مملکت رگ گردن زد.

عافیت میطلبی منتظر آفت باش

سر بالین طلبان تحفه ی دار است اینجا.

او با سلاطین رابطه نداشت و به زیارت آنان نمی شتافت واین باعث میشد تا بعضی سلاطین در دل از وی برنجند و اورا عالم مغرور توصیف کنند ولی او اهل قدرت واهل ثروت را در نظر نمی آورد.

با اینهم بعضی امیران نسبت به وی ارادت داشتند و نزدش میرفتند با آنهم تحفه های آنان را رد میکرد،بلکه کتابی در مذمت رفتن عالم به دربار سلاطین نوشت. با اینهم با بعضی سلاطین فاضل ملاقات میکرد چنانکه با سلطان اشرف قایتبای ملاقات کرد.

از معروف ترین شاگردان سیوطی مؤرخ معروف ابن ایاس است که کتاب « بدائع الزهور فی وقائع الدهور" در تاریخ را نوشته است.

مشهور ترین کتابهای سیوطی تفسیر جلالین و تفسیر در المنثور و کتاب تاریخ الخلفاء وارشاد المهتدین الی نصرة المجتهدین، والأشباه والنظائر،و اسباب النزول، و کتاب "حسن المحاضره فی اخبار مصر والقاهره"وکتابی در رد مکوس سلطانی که خارج از عشر وزکات از مردم مالیه می گرفتند بنام مکس ومکوس نامیده میشد،وسیوطی در مذمت آن، کتاب ذم المکس را نوشت، میباشد.همچنان در فن روایت کتاب شرح السیوطی علی سنن النسائی، وعقود الجمان فی علم المعانی والبیان، و کتابی در باب حق ملکیت فکری زیر عنوان الفارق بین المصنف والسارق میباشد.

سیوطی در علم اعتقاد از بزرگان اهل سنت والجماعت متمثل در منهج اشعری گذشته اند.

سیوطی در قرافهء امام شافعی در زیر کوه مقطم دفن است.

عمر عزیزانی که یکجا به آن مقام مبارک رفتیم دراز باد

رحم الله الامام السیوطی واسکنه فسیح جناته وغفر لنا ولسائر المسلمین والمسلمات اجمعین. See less