د «حکمت الباری» اثر او د حدیث د نقد زړورتیا

لیکوال سیف الرحمن

په اسلامي نړۍ کې د احادیثو د راټولولو، تشریح کولو او تفسیر کولو یو اوږد تاریخ شته. له صحابه‌وو او تابعینو څخه نیولې تر معاصرو علماوو پورې، هر نسل د نبوي سنتو د حفظ او بیان هڅه کړې ده. خو سره له دې، د حدیث د علم په تاریخ کې داسې جرئت او زړورتیا ډېر کم لیدل کېږي چې د قرآن کریم د محکم او قطعي لارښوونو په رڼا کې د روایاتو ارزونه وکړي او د هغو ترمنځ چې له قرآن سره په ښکاره ډول موافق وي او یا په تضاد کې، دقت او تفکیک راولي.

په همدې لړ کې، د ګلبدین حکمتیار صاحب اثر «حکمت الباری» د پام وړ ځای لري. د حدیث د علم یو ستر متخصص او د دوکتورا په کچه لوستی عالم، چې د «مجمع علماء اسلام» غړی هم دی، په دې اړه وایي:

> «حکمتیار صاحب داسې کار کړی چې بل هېڅ څوک یې د ترسره کولو جرئت نه لري. دا یو لوی خدمت دی چې په اسلامي نړۍ کې یې ساری نه لیدل کېږي. له بده مرغه ډېری علماء دومره زړورتیا نه کوي چې داسې کتاب ولیکي، خو حکمتیار صاحب دا ګام پورته کړ او باید وستایل شي.»

دغه عالم زیاته کړه چې دی پخپله هم کلونه وړاندې د همدې موضوع په اړه یوه رساله لیکلې وه، خو د خپرولو جرئت یې ونه کړ، ځکه چې د مخالفتونو او نیوکو د سخت فشار ویره یې لرله. د ده په وینا، د امام بخاري په «صحیح» کې هم داسې احادیث شته چې د قرآن د څرګندو نصوصو سره په ښکاره ټکر کې ښکاري. له همدې امله، اړینه ده چې هغه احادیث چې د قرآن له لارښوونو سره موافق دي، له هغو څخه جلا شي چې ورسره په تضاد کې دي.
د ده په باور، حکمتیار صاحب دا کار په ډېره دقیقه، متوازنه او اغېزناکه بڼه ترسره کړی او د اسلامي امت لپاره یې یو مهم فکري خدمت وړاندې کړی دی. دا ډول علمي زړورتیا نه یوازې د فکري ازادۍ نښه ده، بلکې د دې اړتیا هم څرګندونه کوي چې د دیني متونو د اصالت او د قرآن د محوریت ساتلو لپاره باید د علمي نقد او بحث دروازې تل پرانستې وي.

پایله:
د «حکمت الباری» اثر د معاصر اسلامي فکر په ډګر کې یو بې‌ساری ګام دی چې د حدیث د علم د ژورې ارزونې لپاره یو نوی افق پرانیزي. د دې کار زړورتیا، د لیکوال فکري استقلال او د قرآن د لارښوونو پر بنسټ د سنتو د بیا کتنې هڅه، هغه څه دي چې د ستاینې او ارزونې وړ دي. که د اسلامي نړۍ نور علماء هم د داسې علمي بحث جرئت وکړي، ښايي د امت فکري ستونزې د قرآني لارښوونو په رڼا کې ډېرې په روښانه توګه حل شي.