حکمتيار: براى افغان ها نه طرف شدن در بحران اوكراين درست و مفيد است و نه چاپ پول در امريكا
متن خطبه مشر معزز (جمعه 12 حمل 1401(
الحمد للّٰهِ و كفىٰ و سلام علىٰ عباده الذين اصطفىٰ و بعد: فاعوذ باللهِ من الشيطٰن الرجيم بِسۡمِ اللهِ ٱلرَّحۡمَٰنِ ٱلرَّحِيمِ
شَهۡرُ رَمَضَانَ ٱلَّذِيٓ أُنزِلَ فِيهِ ٱلۡقُرۡءَانُ هُدٗى لِّلنَّاسِ وَبَيِّنَٰتٖ مِّنَ ٱلۡهُدَىٰ وَٱلۡفُرۡقَانِ ۚ فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهۡرَ فَلۡيَصُمۡهُ ۖ وَمَن كَانَ مَرِيضًا أَوۡ عَلَىٰ سَفَرٖ فَعِدَّةٞ مِّنۡ أَيَّامٍ أُخَرَ ۗ يُرِيدُ ٱللّٰهُ بِكُمُ ٱلۡيُسۡرَ وَلَا يُرِيدُ بِكُمُ ٱلۡعُسۡرَ وَلِتُكۡمِلُواْ ٱلۡعِدَّةَ وَلِتُكَبِّرُواْ ٱللّٰهَ عَلَىٰ مَا هَدَىٰكُمۡ وَلَعَلَّكُمۡ تَشۡكُرُونَ ١٨٥ البقره: 185 صدق الله العظيم
وروڼو خوېندو!
په غالب گمان او قوي احتمال سره نن د شعبان مياشت پوره شوې او نږدې لس بجې نوې سپوږمۍ له محاق وتلې؛ په افغانستان كي نه ليدل كېږي؛ په سعودي كي ئې ليدل محتمل دي؛ اما په مصر، ليبيا او مراكش كي ليدل كېدى شي؛ نو إن شاء الله سبا به د روژې لومړۍ ورځ وي.
متأسفانه هر كال د روژې او اختر په ارتباط په اسلامي امت كي د اختلاف شاهد يو؛ په داسي حال كي چي د دوه عادل شاهدانو شهادت كافي دئ چي د سپوږمۍ په ليدو سره ټول أمت له شرق تر غرب پوري؛ هم روژه پيل كړي او هم ئې پاى ته ورسوي او اختر ولمانځي. د مطالع اختلاف نه شرعي بنسټ لري او نه علمي او عقلي. د احنافو مذهب همدا دئ او علمي رأيه همدا ده.
د احنافو رأى دا ده چي د نړۍ په هر ځاى كي سپوږمۍ وليدل شي؛ نو مياشت داخله شوې او د روژې مياشت پيل شوې.
لومړى دليل ئې د قرآن دغه آيت دئ چي ما تلاوت كړ؛ په دې مبارك آيت كي راغلي:
د روژې مياشت هغه ده چي په هغې كي قرآن نازل شوى؛ د خلكو لپاره لارښود، د هدايت څرگندي نښي او فرقان، نو چي څوك دا مياشت ومومي هغه دي روژه ونيسي او څوك چي بيمار وي او يا په سفر كي، نو پر ده د نورو ورځو شمېر پوره كول دي، الله تاسو ته د آسانتيا اراده لري او د سختۍ اراده درته نه لري، دا د دې لپاره چي شمېر پوره كړئ او د دې لپاره چي الله د هغه څه لپاره په لويي ياد كړئ چي تاسو ئې هدايت كړئ او چي شكر وكړئ.
په دې مبارك آيت كي څو اساسي لارښووني مومو:
· د دې مياشتي روژە د دې لپاره فرض كړى شوې چي په دې كي قرآن نازل شوى، دا د خلكو لپاره لارښود كتاب، دا د څرگندو لارښوونو او د حق او باطل تر منځ د فرق كولو لپاره روڼ څراغ، د دې ستر نعمت د شكر أداء كولو لپاره بايد روژە ونيسئ.
· په دې روژې سره به تاسو د الله په لويي او عظمت اعتراف كړى وي او د همدې روژې او د قرآن د درناوي په وجه به مو هدايت په برخه شي.
· له دې آيت په څرگنده توگه معلومېږي چي د روژې مياشتي په داخلېدو سره د نړۍ پر ټولو مسلمانانو روژە نيول فرض كېږي. د روژې مياشت هغه وخت پيل كېږي چي د دې مياشت سپوږمۍ له محاق ووځي او د نړۍ په كوم ځاى كي وليدل شي، له محاق وتل او چېري د هغې څرگندېدلو معنى دا ده چي نوې مياشت پيل شوې او په ټولو روژە نيول لازم شوي. د دې آيت له مخي د مطالعو اختلاف اعتبار نه لري، ځكه داسي نه ده چي مياشتي په هر هېواد كي بېل بېل پيل او پاى لري. د نړۍ په هر ځاى كي چي د نوې مياشت سپوږمۍ وليدل شي؛ معنىٰ ئې دا ده چي نوې مياشت پيل شوې؛ د ليدو لپاره ئې د دوو عادل شاهدانو گواهي كافي ده؛ د نړۍ پر ټولو مسلمانانو ئې روژه نيول فرض كېږي.
په آيت كي ويل شوي: (فَمَن شَهِدَ مِنكُمُ ٱلشَّهۡرَ فَلۡيَصُمۡهُۖ: نو چي څوك دا مياشت ومومي او په كي داخل شي؛ هغه دي روژە ونيسي)؛ داسي نه دي ويل شوي چي له تاسو څوك سپوږمۍ وگوري نو روژه دي ونیسي. يعني د روژې نيول د روژې مياشتي په پيل پوري مربوط ده؛ هر څوك چي دې مياشت ته ننوځي؛ نو روژه نيول پرې فرض شوه. البته د روژې مياشتي پيل او پاى د سپوږمۍ له مخي ټاكلى شو.
د مياشتو لپاره دوه معروف تقويمونه لرو؛ يو ئې د لمر پر محور د زمكي په حركت پوري او بل ئې د زمكي پر محور د سپوږمۍ په حركت پوري مربوط دئ، زمكه په درې سوه پنځه شپېته ورځو او څه د پاسه شپږو ساعتونو كي يو ځل د لمر پر محور څرخي، دې ته د يوه كال نوم وركړى شوى، هغه ئې په دولسو مياشتو وېشلى، ځيني ئې دېرش او ځيني ئې يو دېرش ورځي دي. او سپوږمۍ په (29 ورځو 12ساعتونو 44 دقیقو او ۲ ثانيو) کي د رؤيت پړاو بشپړوي؛ دا موده ثابته ده، كه څوك علمي محاسبې ته ارزښت وركړي نو د بشپړ كال ټولي قمري مياشتي داسي ټاكل كېدى شي چي كمى او زياتى به په كي نه راځي، د محاسبې له مخي دا معلومېدى شي چي سپوږمۍ كله خپل مياشتنى مدار بشپړوي، په كوم ځاى كي، په كوم ساعت، دقيقه او ثانيه له سترگو پټېږي او چېري، په كوم ساعت، دقيقه او ثانيه راڅرگندېږي او د نوې مياشتي مدار پيلوي.
دا چي اسلام د مياشتي د پيل او پاى لپاره رؤيت ته اعتبار وركړى؛ دا ډېره دقيقه او علمي وينا ده، ځكه د سپوږمۍ په ليدو سره ثابته كېږي چي هغه د نوې مياشتي مدار ته داخله شوې. څوك چي رؤيت ته اعتبار نه وركوي او د هري سيمي لپاره د مستقل او بېل رؤيت خبره كوي؛ ډېر كم عقله او له دين او علم بې خبر دئ.
اوس او د مخكي تللو وسائلو په مرسته؛ هغه ثانيه او سيمه هم په دقيقه توگه معلومولى شو چي سپوږمۍ له محاق وځي، د مخكينۍ مياشتي مدار ئې بشپړ كېږي او د نوې مياشتي مدار پيلوي. دا هم ډېره علمي خبره ده چي د رؤيت لپاره د دوه متقي انسانانو شهادت كافي گڼل شوى. ناپوهان او هغه ټگماران چي د دښمن له لوري گمارل شوي چي په أمت كي اختلافات راولاړ كړي؛ له دې موضوع هم د اختلاف وسيله جوړوي، شيعه او بريلويان له سعودي او سلفيانو سره د سياسي او مذهبي اختلاف له كبله روژە او اختر يوه او حتى دوه ورځي وروسته اعلانوي!! احناف د سپوږمۍ د مطالع (راڅرگندېدو) اختلاف د اعتبار وړ نه گڼي؛ د قرآن، حديث او علم وينا همدا ده.
رسول الله صلى الله عليه و سلم د قمري مياشتي د عمر په اړه څوارلس پېړۍ وړاندي فرمايلي چي قمري مياشت 29 ورځي ده؛ په داسي حال كي چي هغه مهال عام ذهنيت دا وو چي قمري مياشت دېرش ورځي ده!! دا هغه دقيقه او علمي وينا ده چي انسانان ئې اوس په حقيقت پوه شوي؛ ساينس پوهان وايي چي قمري مياشت 29 ورځي 12ساعتونه 44 دقیقې او ۲ ثانيې ده؛ يعني نه ويشت نيمي شپې ورځي.
راشئ دې رواياتو ته لږ ځير شئ:
عن بن عُمَرَ قال: قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: "الشَّهرُ تِسعٌ وعِشرونَ لَيلَةً لا تَصوموا حَتَّى تَرَوه ولا تُفطِروا حَتَّى تَرَوه إلَّا أن يُغَمَّ عَلَيكُم فإِن غُمَّ عَلَيكُم فاقدُروا له" السنن الكبرى للبيهقي
له ابن عمر رضي الله عنهما روايت دئ چي رسول الله صلى الله عليه و سلم وفرمايل: مياشت نه ويشت شپې ده؛ نو تر هغه روژه مه نيسئ چي وئې گورئ او مه ئې ماتوئ تر هغه چي وئې گورئ او كه درباندي وپوښل شوه نو ورته پياوړي شئ.
بل روايت داسي دئ:
عَنْ أبِي هُرَيْرَةَ قَالَ: ذَكَرْنَا لَيْلَةَ الْقَدْرِ عِنْدَ رَسُولِ الله صلى الله عليه وسلم فَقَالَ: "كَمْ مَضَى مِنَ الشَّهْرِ " فَقُلْنَا: مَضَى اثْنَانِ وَعِشْرُونَ يَوْماً وَبَقِي ثَمَانٍ فَقَالَ: "لا" بَلْ مَضَى اثْنَانِ وَعِشْرُونَ يَوْماً وَبَقِي سَبْعٌ؛ الشَّهْرُ تِسْعٌ وَعِشْرُونَ يَوْماً فَالْتَمِسُوهَا اللَّيْلَةَ" رواه ابن حبان
له ابو هريره روايت دئ چي وئې ويل: د رسول الله صلى الله عليه و سلم خوا ته مو د قدر شپې يادونه وكړه؛ نو وئې فرمايل: د مياشتي څومره تېره شوې؟ ومو ويل: دوه ويشت ورځي تېري شوې او اته پاته دي. نو وئې فرمايل: نه؛ بلكي دوه ويشت ورځي تېري شوې او اوه پاته دي؛ مياشت نه ويشت ورځي ده؛ نو له مخي ئې دا شپه ولټوئ.
دې ته ورته روايات زيات دي چي رسول الله صلى الله عليه و سلم په مختلفو مواردو كي ويلي چي مياشت 29 ورځي ده؛ همدا بايد د روژې د مياشتي د روژو اصلي شمېر ونيسو او دېرشمه به ئې يوازي هغه مهال نيسو چي د سپوږمۍ ليدل تثبيت نشي؛ د ليدني لپاره ئې هم د دوو مسلمانو شاهدانو شهادت كافي دئ؛ دې روايت ته ځير شئ:
عن ابي هريرةَ: قال رسولُ اللهِ صلى الله عليه وسلم: "صوموا لِرُؤيَتِه وأَفطِروا لِرُؤيَتِه فإِن غُمَّ عَلَيكُمُ الشَّهرُ فعُدّوا ثَلاثينَ". رَواه مسلمٌ وَإِنْ شَهِدَ شَاهِدَانِ مُسْلِمَانِ [ذَوَا عَدْلٍ] فَصُومُوا وَأَفْطِرُوا "
له ابو هريره روايت دئ چي رسول الله صلى الله عليه و سلم وويل: د سپوږمۍ په ليدو سره روژه ونيسئ او په ليدو سره ئې ماته كړئ. او كه مياشت درباندي شكمنه شوه نو دېرش ئې وگڼئ.
دا هم ويل شوي: او كه دوه عادل مسلمانان ئې د ليدو شهادت وركړي نو روژه شئ او إفطار ئې كړئ.
وروڼو خوېندو!
دا نن موږ هر يو د خپل ساعت له مخي د لمونځونو اوقات معلوموو؛ په جومات كي مؤذن د يوه جدول له مخي آذان كوي؛ د پنځو لمونځو لپاره هم او د روژې د مياشتي د افطار او سحري لپاره هم؛ همداسي تاسو هر يو كولى شئ د ځينو ساعتونو له مخي د هري مياشتي پيل او پاى معلوم كړئ؛ كولى شئ په خپل مُبايل او كمپيوټر كي داسي سافټ وير او پروگرام نصب كړئ چي په دقيقه توگه تاسو ته ووايي چي د نوې مياشت په پيل كي د سپوږمۍ د راڅرگندېدو او په پاى كي ئې له سترگو پټېدو او په نوې مياشت كي د بيا راڅرگندېدو دقيقه نېټه، وخت، ساعت، دقيقه او ثانيه، هره ورځ د سپوږمۍ د طلوع او غروب وخت دروښيي؛ داسي لكه چي د لمر د طلوع او غروب وخت درښيي او همغسي لكه چي ستاسو ساعت د لمر طلوع، غروب او د لمانځه وختونه درښيي. دا اوس زما ساعت او مُبايل راته وايي: نن سهار د شعبان مياشت پوره شوه؛ نوې سپوږمۍ رابره شوې ده؛ په افغانستان كي ورځ ده نو ځكه نه ليدل كېږي؛ په هغو هېوادو كي به ليدل كېږي چي له افغانستان سره ئې د وخت توپير نږدې شاوخوا دوه ساعته وي؛ يعني چي سپوږمۍ به په مصر او له مصر آخوا هېوادونو؛ لكه ليبيا او المغرب كي ليدل كېږي.
كه تاسو د سعودي د مفتي په فتوىٰ عمل كوئ او منتظر يئ چي په سعودي كي د تلسكوپ شا ته ناست مفتي به د سپوږمۍ په اړه تاسو ته دقيق او صحيح معلومات دركړى شي؛ نو يقيناً چي اشتباه مو كړې؛ او كه مو له مصر، ليبيا او مراكش واورېدل چي سپوږمۍ وليدل شوه؛ نو پر تاسو لازمه ده چي د هغوى په فتوىٰ همداسي عمل وكړئ لكه چي په خپل هېواد يا په سعودي كي د يوه مفتي په فتوىٰ روژه نيسئ او اختر كوئ؛ آيا د دې لپاره كومه عقلي او شرعي توجيه موندلى شو چي د سعودي په فتوىٰ عمل كولى شو؛ خو د نورو هېوادو د مسلمانو مفتيانو او شاهدانو په وينا عمل نشو كولى؟! آيا دا صحيح ده چي د لمانځه د وختونو په ارتباط پر ساعت باور او عمل كولى شو؛ خو د هلال په ارتباط په خپل كمپيوټر باور او عمل نه شو كولى؟ پيشلمى او روژه ماتى يا د ساعت له مخي كوو يا د هغه مؤذن په آذان چي د يوه داسي جدول له مخي آذان كوي چي د ساعت په مرسته جوړ شوى؛ او د سپوږمۍ د مطالع او د مياشتي د پيل او پاى په اړه د ساعت او كمپيوټر دقيق او علمي معلومات د اعتبار وړ نه گڼو؟!!
زه همدا اوس د خپل مُبايل او كمپيوټر په مرسته كولى شم معلومه كړم چي دغه شېبه سپوږمۍ چېري ده او څو سلنه ئې ليدل كېږي؛ په كومه ورځ به له سترگو غائبېږي او كله به بېرته راښكاره كېږي.
لكه څنگه چي موږ پر خپلي گړۍ اعتماد كولى شو او له مخي ئې د لمانځه، پېشلمي او روژە ماتي وختونه ټاكلى شو؛ همداسي د كمپيوټر پر محاسباتو او معلوماتو اعتماد كولى شو.
برادران و خواهران عزيز!
در همسايه گى ما؛ در پاكستان؛ شاهد بحران سياسى هستيم؛ نظام و مردم با معضله سلب اعتماد از صدراعظم مواجه اند؛ تفاوت حاميان و مخالفان صدر اعظم؛ در پارلمان 342 عضوى؛ كمتر از ده رأى است؛ اين پديده از روز تأسيس پاكستان تا امروز و به گونه پيهم تكرار مى شود؛ هر صدر اعظم منتخب قبل از تكميل دوره صدارتش به استعفاء، سلب اعتماد، عزل و حتیّٰ اعدام مواجه مى شود؛ عده اى عامل اين بى ثباتى و تغيير حكومت را مداخله اردو و استخبارات كشور در سياست مى دانند؛ عده اى احزاب سياسى قومگرا و غير فكرى و حتیّٰ وابسته به حمايت هاى بيرونى را عامل آن مى پندارند؛ برخى نيز چگونگى نظام را عامل اساسى اين بى ثباتى تلقى مى كنند؛ و برخى تأثير عميق غرب و در رأسش امريكا و بريتانيا در امور داخلى پاكستان و مخصوصاً اردو را عامل اين پديده گرفته اند.
ديدگاه ها در مورد حل اين معضل نيز با هم تفاوت هاى خود را دارند؛ برخى ترجيح مى دهند كه اقتدار در دست اردو باشد؛ گويا همواره زمانى پاكستان شاهد ثبات نسبى بوده كه زمام امور سياسى نظام نيز در اختيار جنرال ها قرار داشته؛ عده اى تغيير در سيستم انتخابات پاكستان را براى حل بحران پيشنهاد مى كنند. آنان كه با حضور احزاب سياسى ميانه خوب ندارند و حكومت هاى مطلقه را مى پسندند؛ چه هواداران نظام شاهى و چه جنرال ها، و چه آنان كه به حكومت هاى زور و تزوير باور دارند؛ نه در انتخاب زعيم؛ رأى ملت را ضرورى و مفيد مى دانند و نه در وضع سياست هاى داخلى و خارجى كشور؛ مداخله مردم و احزاب سياسى را حتمى، مفيد و مشروع تلقى مى كنند؛ نسخه آنان براى حل اين معضل يا كودتا است، يا جنگ و يا استمداد از اجنبى. اين ها از اين نوع بحران ها مستمسكى براى اثبات رأى سخيف استبداد و سلطه بلا حد و حصر حكام و زمامداران استفاده مى كنند؛ سعى مى كنند حضور احزاب سياسى و فكرى، نقش مردم در انتخاب زعامت كشور و مراجعه به آراء مردم را نامشروع و مضر به حال كشور ثابت كنند. يعنى كه حضور احزاب سياسى اين معضل را ايجاد مى كند و حذف احزاب سياسى راه حل است!!
از ميان اين ديدگاه ها و تحليل ها و راه حل ها؛ كدام يكى با اسلام همخوانى دارد و حقيقتاً مى تواند به اين نوع بحران ها خاتمه بخشد؟ نظام بايد چگونه باشد كه با اين بى ثباتى و بد نظمى مواجه نشود؟ عيب در كجاست؟ و راه حل چيست؟
اين موضوع مهم به بحث مفصل ضرورت دارد كه خطبه نماز جمعه براى آن كافى نيست. با اختصار و به گونه مجمل مى توان گفت كه عيب اصلى در اين نهفته است كه صلاحيت عزل و نصب صدر اعظم و رئيس جمهور كشور به عده اى معدود سپرده شود؛ اين عده معدود را هم قدرتمندان و ثروتمندان داخلى مى توانند بخرند و از طريق آنان رأى خود را بر كرسى بنشانند و هم نيروهاى خارجى. زمانى كه سرنوشت يك كشور دو صد مليونى را كمتر از دو صد تن مى تواند تعيين كند؛ نمى توان انتظارى ديگر داشت و بى ثباتى ها را مهار كرد.
عمران خان به اين دليل با مشكل سلب اعتماد روبرو مى شود كه جرأت چشم در چشم شدن با امريكا را كرد و در حساس ترين مرحله بحران اوكراين؛ سفرى به مسكو داشت؛ به يقين مى توان گفت كه او به دليل استحكام روابط با بيجنگ و مسكو؛ دو رقيب مهم امريكا؛ با معضل سلب اعتماد مواجه شد.
نظام هايى كه در مستعمرات بريتانيا؛ از آن به ميراث مانده؛ يا نظام هاى شبيه پاكستان اند يا نظام هاى موجود در كشور هاى عربى.
آن چه در اسلام نمى يابيم؛ حكومت زور و غلبه است و تعيين زعيم از سوى نخبه ها؛ و حكومت قبيلوى؛ اسلام امارت را امانت مردم مى خواند و انتخاب زعيم را وجيبه تمامى مؤمنان و حق آنان؛ بيعت معلن و بلا اجبار مردم را منشأ مشروعيت نظام و زعيم مى داند.
چهار خليفه نخستين را مسلمانان در مسجد انتخاب كردند و پس از بيعت آنان؛ بر مسند خلافت نشستند.
مرجع عزل و نصب خليفه و زعيم؛ در اسلام مردم اند؛ چون قرآن زعامت و امارت را امانت مردم خوانده؛ طبيعت امانت چنان است كه مِلك امانتگذار است، چگونگى تصرف در آن را نيز او تعيين مى كند؛ و بايد به مشوره او باشد و مدت نگهدارى آن، موعد و زمان استردادش را نيز او مشخص مى كند.
اگر عزل و نصب امير و زعيم مربوط به تمامى ملت و مشروط به شرائط عزل و نصب باشد؛ با اين نوع بحران ها؛ كه ناشى از عزل و نصب زعيم به دست نخبه ها است؛ هرگز مواجه نمى شويم.
برادران و خواهران عزيز!
در اين روزها شاهد افواهاتى در رابطه په چاپ پول افغانى در امريكا بوديم؛ كه باعث نگرانى شديد تمامى افغان هاى مؤمن و مجاهد گرديد؛ قرار بود اين موضوع در نشست احتمالى هيئت امريكايى با هيئت إمارت اسلامى در دوحه نهائى شود؛ اما هيئت امريكايى به گونه غير مترقبه و يك جانبه؛ نه تنها از حضور در اين مذاكرات خوددارى ورزيد؛ بلكه اعلان كرد تمامى نشست ها و تماس ها با إمارت اسلامى را قطع و لغو كرده است؛ و توجيه اش نيز اين كه إمارت اسلامى خلاف تعهدش؛ دروازه هاى متوسطه ها و ليسه هاى دخترانه را باز نكرد. امريكا در گذشته نيز چند بارى و با تمسك به بهانه هاى نادرست و جعلى؛ چنين كرد و مذاكرات را به گونه يك جانبه و غير مترقبه متوقف كرد؛ اما دو باره آغاز نمود.
به يقين مى توان گفت كه قطع مذاكرات انگيزه اى ديگر دارد؛ به سفر ناگهانى و همزمان وزير خارجه چين و نماينده خاص پوتين براى افغانستان ربط مستقيم دارد.
برادران و خواهران عزيز!
براى افغان ها نه طرف شدن در بحران اوكراين درست و مفيد است و نه چاپ پول در امريكا. هر دو اشتباه بزرگ و جبران ناپذير خواهد بود.
موافقه با چاپ بانك نوتهاى افغانى در امريكا؛ يعنى تسليم شدن به بدترين و مضرترين شرط امريكا و تكرار تجربه بد حكومت ائتلافى به رهبرى استاد ربانى.
همه مى دانيم؛ پول هايى كه در مسكو چاپ مى شد؛ چه پيآمدهاى بدى براى افغانستان داشت؛ چاپ آن در امريكا يقيناً پيآمدهاى خيلى بدتر و زيان آورتر خواهد داشت. اگر امريكا امانت هاى اسعارى افغانستان در بانك هاى خود را منجمد مى كند و مشروط به تن دادن حكومت كابل به شرائطش مى سازد؛ با چاپ پول چه خواهد كرد؛ بخش عمده اين پول ها را در اختيار مقاومت و جبهه آزادى خود خوانده و آله دست اجنبى خواهد گذاشت.
اميدواريم شاهد اين اشتباه نباشيم.
سُبْحَانَكَ اللهُمَّ بِحَمْدِكَ نَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا أَنْتَ، نَسْتَغْفِرُكَ وَنَتُوبُ إِلَيْكَ
تبصره / نظر
نظرات / تبصري
د همدې برخي څخه
شریک کړئ
زمونږ فيسبوک
