بخت آزمایی اردوغان در افغانستان

در این ده سال اخیر از سوریه تا لیبیا واز اذربایجان تا سومالی، انقره بخت خود را در مناطق جنگ زده آزموده است واین بار برای آزمودن بختش در افغانستان کمر بسته است. هر چند ترکها در چوکات ناتو در این دو دهه ای اخیر در کشور ما حضور داشتند، اما این حضور طبیعت جنگی نداشت وبیشتر برای عرضه ی خدمات بود. همگام با آغاز روند برون شدن قوای امریکایی وناتو از افغانستان، سخن از واگذاری امنیت فرودگاه کابل به قوتهای نظامی ترکیه مطرح شد.

انگیزه های علاقه مندی انقره برای باقی ماندن در افغانستان را میشود در تقویه ی موقف ترکیه در تعامل با اروپا وناتو از یک سو ودر ایجاد زمینه ی مشترک با امریکای جو بایدن که رابطه اش با اردوغان صمیمی نبود ونیست. با برون رفتن امریکا وناتو از افغانستان راه برای افزایش نقش قدرتهای مطرح دیگر به ویژه چین وروسیه وایران در افغانستان هموار شده وحضور ترکیه میتواند تا اندازه ی منافع اروپا وناتو را تضمین کند ونوعی توازن را در بازی منطقه ی روی افغانستان ایجاد نماید. از سوی دیگر ترکیه علاقه مند تقویه ی جایگاهش منحیث یک قدرت منطقه ی وحضور ودسترسی به آسیای میانه است، وشاید محاسبه اش این باشد که رابطه ی نزدیک واستراتیژیکش با پاکستان زمینه ی حضورش در بازی نو افغانستان را تامین نماید.

در این دو سه هفته ی گذشته ترکها بیشتر روی چگونگی وتفاصیل توافق شان با ناتو وامریکا مشغول بودند، اما از زبان برخی از مسوولین حالی ویا سابق شان این پیام رسید که حضور آنها بدون موافقت طالبان مشکل آفرین خواهد بود، واینکه همچو حضوری باید به گونه جداگانه ودو طرفه بعد از برون شدن کامل قوای بین المللی از افغانستان صورت گیرد. حالا که معلوم میشود انقره با شرکای ناتو وامریکایی شان روی چون چرا های واگذاری امنیت فرودگاه کابل شاید توافق نموده باشند، نیمه ی دومی وحساس این پروسه مانده است که همانا بدست آوردن موافقت طالبان با همچو طرحی است. طالبان در بیانیه ی دیروزی شان ظاهرا مخالفت جدی با همچو طرح دارند و تا مرز تهدید به هدف گیری ترکها در صورت باقیماندن در افغانستان پیش رفتند.

جدا از محاسبات داخلی خود طالبان در مخالفت با حضور نیرو های ترکی در کشور واینکه شاید به گونه ی این حضور قوتهای ضد طالب را تقویه کند، جدا از این محاسبه، موقف شدید طالبان را میشود بخشی از فشار های دانست که از پایتخت های دور ونزدیک روی حلقه ی تصمیم گیری طالبان صورت میگرد. تهران وموسکو وپکن از حضور اینچنینی ترکها در افغانستان بعد از امریکا وناتو راضی نخواهند بود. این نارضایتی را میشود در اسلام آباد هم حس کرد. هر چند ترکها خواسته اند پاکستانی ها هم در مدیریت امنیت فرودگاه کابل شریک شان باشند. اما اسلام اباد که تازه روابطش را دوباره با ریاض بهتر ساخته است شاید روی خوشی به این طرح نشان ندهد یا اقلا آنرا غیر مستقیم سبوتاژ کند.

ترکها شاید منتظر بودند که طالبان سقف موقف شان را بلند میگیرند، تا در بازی داد وستد روی امنیت فرودگاه کابل دست خود را باز نگه دارند. اینگونه مینماید که ترکها تصمیم گرفته اند چه در چوکات ناتو چه از راه یک توافق دوگانه ومستقل این جای پای باز شده را در افغانستان از دست ندهند. آنها میدانند که همچو فرصتی هر بار برای انقره تکرار نخواهد شد، اما آیا اردوغان برای تحمل ریسک همچو گزینه ی خطرناک آماده است؟