اکه ی رحمان .. رو به سوی ایران وپاکستان

رمضان رحیمزاده وزیر داخله ی تاجیکستان هنوز سفر مهم سه روزه ی خود را به ایران به پایان نرسانیده بود که هواپیمای رئیس جمهور امام علی رحمان دیروز چهارشنبه در فرودگاه اسلام آباد نشست. هر دو سفر چه از نگاه زمانبندی وچه از نگاه اهداف وچشم انداز روابط دو جانبه پیام های گفته ونا گفته ی بسیاری دارد که اینجا گذرا به آن میپردازیم.

دغدغه های داخلی ومنطقوی دوشنبه

آنچه سفر رحیمزاده به تهران و رئیس جمهور رحمان به اسلام آباد را بیشتر معنا میدهد دو نکته ی اساسی است: نخست همانا رویاروی با قرغیزستان، ودوم هم برون رفتن نیرو های امریکایی وناتو از افغانستان وپیامد های سیاسی ونظامی آن.

یکی از پیامد های مهم درگیری های مرزی میان تاجیکستان وقرغیزستان شاید این باشد که دوشنبه در این رویاروی احساس تنهایی میکند. رژیم آقای رحمان شاید درک نموده است که نمیتواند برای بدست آوردن حق تاجیکستان به شرکای روسی یا چینایی اش تکیه کند. او شاید اینرا هم خوب میداند که قدرتهای منطقه موثر چون ترکیه هم از قرغیزستان طرفداری کنند چه رسد به همسایه های همچو اوزبیکستان. این احساس تنهایی پای دوشنبه را بعد از نزدیک به 6 سال سردی روابط دوباره به سوی تهران کشانده است. البته دوشنبه اینرا خوب میداند که تهران میخواهد تاجیکستان در پذیرفتن عضویت همیشگی ایران در سازمان همکاری شانگهای کمک کند به ویژه اینکه ریاست دوره ی این سازمان فعلا نزد تاجیکستان است و دوشنبه در ماه سپتمبر اینده میزبان نشست دوره ی آن خواهد بود. البته ایران فرصت برگشت به آسیای میانه را از دروازه ی تاجیکستان همزبان خود هیچگاه از دست نمیدهد وبه پرداخت هر قیمتی آماده خواهد بود. تاجیکستان هم در مقابل بیشتر به همنوایی ایران در داخل سازمان همکاری های اسلامی نیاز دارد. دوشنبه شاید علاقه مند است تا ایران در رابطه با تقویه ی رژیم رحمان از راه سرمایه گذاری در داخل از یک سو وایجاد فشار بر نیرو های اپوزیسیون تاجیک از سوی دگر، نقش بازی کند.

شاید یکی دگر از انگیزه های شکستن یخ ها میان دوشنبه وتهران، آمادگی برای مرحله ی بعد از برون رفتن نیرو های امریکایی وناتو از افغانستان هم باشد. تاجیکستان خود را برای سیناریو های گوناگون افغانستان آماده میکند، ودر هر صورتش داشتن تفاهم نزدیک با تهران واسلام آباد برای تاجیکستان فرصت اینرا میدهد که عمیقتر در شکل گرفتن آینده ی همسایه ی جنوبی خود حضور داشته باشد. البته بخشی از دلهره های تاجیکستان خیلی ها هم مربوط میشود به آینده ی رحمان وخانواده اش که بر همه مقدرات کشور چیره اند.

دوشنبه وامنیت مرز های جنوبی

فاکتور مهم دومی در این سفر ها دغدغه ی های تاجیکستان از آینده ی بحران افغانستان است. دوشنبه نغز میداند که بعد از برون رفتن نیرو های رزمی ایالات متحده امریکا وناتو از افغانستان، نقش پاکستان در این کشور درشت تر میگردد. واگر دوشنبه خواهان امنیت مرز های جنوبی خود است پس چاره ی جز این نیست که با اسلام آباد در تفاهم شود. با یک دید گذرا بر 10 توافقنامه وتفاهمنامه های که رئیس جمهور رحمان با نخست وزیر پاکستان عمران خان در اسلام اباد امضا نمود، به سادگی میتوان دید که دوشنبه میخواهد به هر قیمتی شود درد سری از ناحیه ی حضور طالبان در آینده قدرت سیاسی افغانستان نداشته باشد. مرز هایش ایمن باشد و مخالفین سیاسی رژیم رحمان به ویژه حزب نهضت اسلامی در افغانستان فعالیتی نداشته باشند. هر چند تا حال حکومت آقای رحمان از حضور برخی مسلحین اسلامگرای تاجیک در صفوف طالبان یا داعش در شمال افغانستان استفاده ی تبلیغاتی نموده وبسیاری از سیاست های داخلی خود را تبریر کرده است. اما در نبود نیرو های امریکای در افغانستان وخطر جنگ داخلی ویا سقوط نظام وبرگشتن طالبان به قدرت شاید حضور این گروه های کوچک ومسلح ضد حکومت تاجیکستان به درد سر بزرگتر به دوشنبه تبدیل گردد. تصفیه حسابهای موسکو وواشنگتن وپکین وواشنگتن در منطقه مرز های تاجیکستان افغانستان را بیشتر ملتهب خواهد ساخت، ودوشنبه باید برای این همه سیناریو ها آمادگی داشته باشد.

رئیس جمهور رحمان موافقت کرده است که سلاحهای ساخت پاکستان را خریداری کند، واسلام اباد را دوست قابل اعتماد دوشنبه در منطقه اعلام کند. او میخواهد اسلا اباد را هم در قضیه ی رویاروی تاجیکستان با قرغیزستان با خود داشته باشد و هم در مهار کردن هر گونه تهدید از افغانستان در مرحله ی بعد از برون شدن نیرو های امریکایی وناتو. این نزدیکی با پاکستان به عمران خان هم دست باز میدهد که در مانورهای اسلام اباد برای وسیعتر ساختن نقش خود در منطقه به آسانی با غربی ها چانه زنی کند.

درک این نیاز های دو جانبه در گرم شدن روابط میان دوشنبه وتهران از یک طرف و دوشنبه اسلام اباد از جانب دگر مهم اند. البته فاکتور های داخلی و برونی دگری هم در این راستا نقش خود را دارند اما پر رنگتر شان همین ها اند که مختصرا به آن پرداختیم.