چین وایران و در بین شان افغانستان ..

مطیع الله تائب

امضای سند همکاری های جامع راهبردی میان چین وایران نه تنها گره بر ابروی بسیاری ها در منطقه وجهان زد، بلکه پرسشهای بسیاری را در داخل ایران هم بر انگیخت. هر چند این سند همکاری 25 ساله بیشتر رویکرد اقتصادی دارد، اما ابعاد همکاری های در حوزه های دفاع وامنیت واطلاعات آن هم قابل تامل است، ودر دید نخست به گونه ی میرساند که تهران با باز نمودن دروازه  های ایران به روی اژدهای چینی به شعار نه شرقی ونه غربی خود آنقدر هم باورمند نیست.

دیدگاه های منطقوی وجهانی در رابطه با این سند راهبردی، وهمچنان صف بندی های داخل ایران در قبال این سند، فعلا مورد بحث ما اینجا نیست. پرسش اساسی این است که این سند راهبردی مهم میان دو همسایه ی خیلی مهم ما چه تاثیری بر کشور ما وآینده ی نا معلوم آن خواهد داشت؟ هر چند کریدور چین – پاکستان – ایران یکی از گزینه های اقتصادی قوی برای گسترش روابط بازرگانی ونقل نفت وگاز میان چین وایران است، اما گزینه ی چین- تاجیکستان – افغانستان – ایران هم میتواند یکی از راه های مهم رسیدن چین به منابع انرژی در شرق میانه وبازار های تجارتی در اروپا باشد. در این صورت افغانستان در نقشه ی این سند راهبردی از جایگاه مهمی برخوردار خواهد بود. این اهمین مستلزم امنیت واستقرار دلخواه چین وایران خواهد بود، ودر همچو حالت نقش پاکستان پر رنگتر از هر وقت دیگر خواهد بود.

یکی از تاثیر های این سند در صورت عملی شدن آن نزدیکی بیشتر محور چین – پاکستان – ایران خواهد بود که بدون شک ساحه ی مانور اقتصادی وسیاسی وامنیتی را برای هند در افغانستان وبعدا اسیای میانه تنگتر خواهد کرد. با کمرنگ شدن اهمیت بندر چابهار در ایران، هند ناچار راه وچاره های دگری را برای نگهداری منافع اش در افغانستان واسیای میانه دست وچاره کند. هندی های برای دراز مدت نمیتوانند هم امریکا وهم ایران را در عین وقت خوش نگه دارند.

این سند اگر از یک سو فرصت های را برای تبدیل شدن افغانستان به چهار راه اقتصادی منطقه به وجود می آورد، از سوی دگر باز افغانستان را به یک نقطه ی داغ تصفیه حسابهای منطقه وجهانی تبدیل میکند. این دستگاه های دپلوماسی فعال اند که بیشترین استفاده را از فرصت ها میبرند وآنها را به منافع دایمی کشور های شان تبدیل میکنند. وباز هم این دپلوماسی فعال است که رویاروی اجندا های مختلف منطقوی وجهانی را در یک کشور مدیریت میکند وآنرا تا حد ممکن به نفع خود میچرخاند. اما فعلا جای همچو یک دپلوماسی فعال در کشور ما خالیست، وانگیزه های آن هم روشنتر از آفتاب.