شپې لیکونه کتاب؛ ګلبدین حکمتیار او هغه افغان اسلامپال چې نړۍ یې بدله کړې

کریس سندز و فضل من الله قاضی زی

د ګلبدین حکمتیار او هغه افغان اسلامپال چې نړۍ یې بدله کړې کریس سینډز او فضل من الله قاضيزی لیکنه او تحقیق دی چی د ګلبدین حکمتیار لومړی ژوند لیک ، چې یو افغان سیاستوال او د شوروي ضد مجاهدین دی ، په انګلستان کې د لیکوال او اسنادو له راټولولو پنځه کاله تحقیق وروسته خپور شو.

دوی ّه دی  کتاب کی په یوه برخه کې لیکي: په 1969 میلادی کال کې ، څو تنو ځوانانو په کابل کې د باراني شپې پر مهال ولیدل او یوه اسلامپاله ډله یې (د کابل پوهنتون) جوړه کړه. د دوی هدف د یو ساده بیان لیکل و: په افغانستان کې د شوروي او امریکایی نفوذ پراخول بندول. دوی نور نړۍ بدله کړه.  دا ددې ډلې د خورا نفوذ لرونکي غړي ، ګلبدین حکمتیار ، او په اسلامي ګوند کې د هغه ګوریلا تنظیم(مجاهدین) غیر معمولي کیسه بیانوي. د 1980 میلادی کال کی کلونو په وروستیو کې ، په زرهاو زره د حکمتیار لیدلوري د یوه رادیکال او بنستیز اسلامي دولت لیدو ته وهڅول شوه چې له کشمیر څخه بیت المقدس ته یې د ناکرارۍ زمینه برابره کړه. د هغه جهاد نظریه په نړۍ کې د سپټمبر د یوولسمې او د داعش له زیږیدنې وروسته څرګنده شوه ، خو حکمتیار هیڅکله هم په افغانستان د واکمنۍ خوب نه دی ترلاسه کړی. هغه په 2016 کال کیکال کې له کابل سره د سولې تړون لاسلیک کړ. چی د حکمتیار حیرانوونکي ژوند کې یوه بله جنجالي مسله وو.

لیکوالان سانډیز او قاضی زي د حکمتیار او حزب اسلامي د پټو مبارزو له تاریخ سره خبری کوي: د روسیې او امریکایي ځواکونو پروړاندې د دوی جنګ او د داخلي دښمنانو سره د دوی خونړۍ او تریخه دښمني. په سلهاو ځانګړې مرکې پراساس چې په ټوله سیمه او هاخوا کې ترسره شوي ، دا راپور په تیرو پنځوسو کلونو کې د حزب اسلامي افغانستان او نړیوال اسلامي غورځنګونو ترټولو مهم غورځنگ بلل کیږی

 د شپې لیکونو کتاب لیکوال کریس سانډز د انګلستان یو آزاد خبریال دی چې له 2005 راهیسې په افغانستان کې کار کوي. هغه په کلونو لپاره په دایمي توګه کابل کی  پاته شوی او کابل ته خپل سفر ته دوام ورکوي. فضل الله قاضي زی یو افغان ژورنالیست دی چې د کابل پوهنتون د شرعياتو له پوهنځي فارغ شوی. هغه تل په افغانستان کې ژوند کړی دی. دا باید په یاد ولرو چې د دې کتاب لیکوالان د افغان جهاد او د هغې نړیوالې پایلو په اړه د ژورې مطالعې او د دوی د ښې ، دقیقې او پیچلې څیړنې له امله تعریف شوي دي.

بریتانیایی ژورنالیست ، سانډز او افغان ژورنالیست قاضی زی د ګلبدین حکمتیار د یوه خورا مفصلي او هراړخیز ژوندلیک د چمتو کولو سربیره ، په افغانستان کې د پنځوس کالو څخه د زیاتو دده سیاسي مبارزو په اړه ترټولو بشپړ او د ډاډ وړ راپور یې جوړ کړی دی. . ‘د سینډز ادبي مهارتونو او په تیره لسیزه کې د ژورنالیزم د یوې لسیزې ژورنالیزم یو نه هیریدونکی اغیزناک [ترکیب] د قاضي زی د افغانستان ژور پوهاوی ، د اسلامي قانون مفاهمه او درک سره.

لیسی دوسیټ Lyse Doucet، لوړ پوړ نړیوال خبریال او د بی بی سی ورلډ نیوز او د بی بی سی ورلډ سرویس راډیو کې لوړ پوړی وړاندیز کونکی لیکي: "د افغانستان د تیرو تیروتنو په اړه نوي انکشافات ، چې د تاریخ په اوږدو کې یې تغیر ورکړی. دا تاریخ په خورا غوره ډول له زړه راښکونکو کیسې او ځینې وختونه ویریدونکي توضیحاتو څخه ډک دی.

" ضیا حیدر الرحمن ، د نړیوال ادبي جایزې لیکوال:  د ډراماتیک توضیحاتو لپاره د کیسې بیان کونکي او د خبریال د نه منلو وړ حقایقو تعقیب لپاره ، د شپې لیکونه د پیل څخه تر پای پورې په بشپړ ډول دخیل دي. دا لوی ، په زړه پوری ژورنالیسه لیکی: په عصري افغانستان او نړیوال جهاد کې د حکمتیار په څیر د لوی شخصیت ژوند او اغیز بیانوي. د نن ورځې لوبو پوهیدلو لپاره لازمي لوستل. " د افغانستان د لسیزو اوږدې شخړې د ترټولو وحشي شخصیتونو په توګه د یوې خورا مشهور او په رسنیو کې د ژوند خورا مهم بیوګرافي. نن ورځ ، د حکمتیار شتون مهم دی ځکه چې افغانستان به بیا هیڅکله د سولې لپاره ناڅرګنده فرصت - یا نوې کورنۍ جګړې سره مخ نشي. - پیټریشیا ګوسمن ، د آسیا رییس ، د بشري حقونو د څار څارونکې پیټریشیا ګوسمن ، د آسیا همکارې رییس ، د بشري حقونو څار "د شپې لیکونه" په زړه پورې او ژوره څیړلې داستان دی. په ننني ذهنونو کې د جهادي افراطیت یوه څیره ګلبدین حکمتیار دی. - پیټر برګن ، CNN ، د نوي امریکا مرستیال ولسمشر او د هنټ لپاره د انسان لیکوال: د سپټمبر له یوولسم څخه تر ایبټ آباد پورې د بن لادن لپاره لس کلن لټون. پیټریشیا ګوسمن ، د آسیا ایسوسی ایی رییس ، د بشری حقونو څار

 یادونه: د دې کتاب لیکوالانو ماته څو ځله په افغانستان کې د پرمختګونو او د افغان جهاد د شخصیتونو او کړنو په اړه مرکه کړې ، چې د کتاب په متن کې یې زما د نظرونو په اړه یوه برخه هم لیکلې ده. زه سپارښتنه کوم چې دا کتاب حتما ولولی.