تاجیکستان.. چهره ی تکراری و انتخابات تکراری

استاد مطیع الله تائب

دیروز 5 اکتبر رئیس جمهور تاجیکستان امامعلی رحمان 68 ساله شد که 28 سال اخیرش را در مسند فرمانروای بی چون چرای تاجیکستانی ها گذراند. وحالا روز یکشنبه آینده 11 اکتبر تاجیکستانی ها باید به پای صندوق ها رای بروند تا رحمان را بار  " پنجم " برای یک دوره ی هفت ساله ی دیگر رئیس جمهور خود برگزینند. در حضور چهره ی تکراری به وزن رئیس جمهور رحمان در یک انتخابات تکراری، شاید کمتر کسی انتظار آمدن چهره ی تکرار نشده ی را داشته باشد. برخی ها امید داشتند که رحمان پسر بزرگش " رستم " را برای چوکی ریاست جمهوری آماده کرده است وشاید او نامزد احتمالی انتخابات پیش رو باشد. این گمانه ها سال 2017 بعد آن اوج گرفت که معیار عمر ریس جمهور بر اساس قانون اساسی از 35 به 30  پایین آورده شد. اما بر اساس انچه گفته میشود که رئیس جمهور پوتین با انتقال قدرت از رحمان به پسرش رستم مخالفت کرده است، وشاید هم در سایه سنگین پیامد های اقتصادی کرونا، تکیه زدن رستم امامعلی بر اریکه قدرت به تاخیر افتیده است. به هر صورت، با ادامه جمهوریت خاندانی تاجیکستان، رئیس جمهور شدن رستم تنها مساله ی وقت خواهد بود.

با وجود تکراری بودنش، انتخابات ریاست جمهوری تاجیکستان در 11 اکتبر چیز های برای گفتن دارد:

- این انتخابات در نبود کامل اپوزیسیون برگذار میگردد. در انتخابات 2020 دگر حزب نهضت اسلامی که حریف اصلی آقای رحمان است، در صحنه وجود ندارد. رهبرانش یا در زندان بسر میبرند ویا هم در بیرون کشور، وفعالیت حزب هم بنا بر ترورست خواندن آن در تاجیکستان ممنوع است.  از سوی دگر، حزب سوسیال دموکرات تاجیکستان، این انتخابات را تحریم کرده است. این حزب را کارشناسان یگانه حزب سیاسی فعلی مخالف حکومت تاجیکستان میخوانند.

- این انتخابات در اوج پیامد های ناگوار اقتصادی بحران کرونا برگذار میشود. کرونا بخش اساسی درآمد تاجیکستان را که از پول صد ها هزار مهاجر تاجیکستانی در روسیه وقزاقستان تامین میشد ضربه ی سخت زده است. این درآمد، که چرخ زندگی روزمره ی ملیونها شهروند تاجیکستانی را پیش میبرد،  تا پیش از کرونا، حدود ۵۰ درصد تولید ناخالص داخلی کشور برآورد شده بود. ادامه ی این وضعیت دوشنبه را بیشتر به وام های کلان بیرونی به ویژه از چین وابسته خواهد کرد، ودر سطح داخلی بدبینی توده ها را عمیق تر خواهد ساخت. وشاید هم این خود یکی از انگیزه های بوده باشد که رئیس جمهور رحمان را از نامزد نمودن پسرش رستم به انتخابات ریاست جمهوری باز داشته است.

- این انتخابات در حالی برگذار میشود که  جمهوری بلاروس شاهد اعتراض های گسترده ی مردمی بر ضد پیروزی مهندسی شده ی رئیس جمهور مستبد شان الکساندر لوکاشینکو  در انتخابات اخیر است. اگر چه در حال حاضر برگذاری اعتراض های گسترده ی مردمی در تاجیکستان دور از توقع است. وحکومت رحمانوف در نهادینه کردن ترس از جنگ داخلی ونا آرامی در افکار عامه هیچ کسری را باقی نگذاشته است، واین ترس نهادینه شده عصای سحری است که تا حال رئیس جمهور رحمان را نه تنها در داخل قابل تحمل ساخته است، بلکه همین ترس از نا آرامی وگسترش تروریزم وافراطگرایی است که زبان مدعیان حقوق بشر ودمکراسی را در غرب بسته است، وحکومت خاندانی رحمان را برایشان  به یگانه گزینه تبدیل کرده است.  اما شاید ترس از اوضاع مشابه به بلاروس در تاجیکستان، در عقب نشینی از نامزد شدن رستم برای انتخابات ریاستی نقش بازی کرده باشد.

- در پهلوی رئیس جمهور رحمان ، نام چهار نامزد دیگر هم دیده میشود. اینها که از چهار حزب نزدیک به حکومت نمایندگی میکنند هیچگاهی به آقای رحمان " نه " نگفته اند، نمیگویند ونمیتوانند بگویند. اینها هر بار برای تکمیل " دیکوریشن دموکراسی " در انتخابات ریاستی تاجیکستان حاضر میشوند به گونه ی " مسخره " ای اینبار هر چهار شان در یک هواپیما با هم به شهر های بزرگ سفر میکنند، وهر چهار در یک گردهم آیی اشتراک میکنند وهر یکی چند دقیقه ی سخن میزند، وبرخی هم برای شان کف میزند. اگر نامزدی فراموز ایرگشیف حقوقدان 30 ساله اهل بدخشان خودمختار برای انتخابات ریاست جمهوری پذیرفته میشد، شاید چیزی از شفافیت در این تکرار خسته کن اضافه میشد. اما ایرگشیف برای نامزد شدن یک حزب سیاسی کار داشت و 250 هزار امضا، شرط های که راه را به روی نامزدان بسیاری بسته است. اما باز هم اقدام جراتمندانه اش، ایرگشیف را تا مرز بازجویی از سوی نهاد های امنیتی وهجوم شبکه های اجتماعی کشاند.

- نکته ی اخیر: اشتراک در انتخاباتی که نتیجه اش قبلا تعیین شده است، " تکراری "، " بی مزه " و " خسته کن " است. اما شاید بسیاری ها در تاجیکستان این " تمرین " را به این امید ادامه دهند که روزی فضای تاجیکستان هم مانند اوزبیکستان به اندازه ی باز شود که مردم بتوانند " آکسیجن " آزادی های سیاسی را کمی تنفس کنند. وآهسته آهسته از " خاندان سالاری " به سوی " مردم سالاری " گام نهند.